آیا بخشیدن مهریه بهتنهایی موجب طلاق زوجه میشود؟
سعید محمدی اصل عضو کانون وکلای دادگستری آذربایجان غربی در پاسخ به این سوال که آیا بخشیدن مهریه به تنهایی میتواند موجبی برای طلاق زوجه باشد یادداشتی تنظیم کرده است آنچه در پی میآید پاسخی به این پرسش است:
عُسر و حَرَج وضعیتی است که ادامه زندگی مشترک را برای زوجه با مشقت شدید و غیرقابلتحمل مواجه میکند. مراجع قضایی صرف ناراحتی، اختلافات معمول خانوادگی یا مشکلات متعارف زندگی مشترک را ملاک ثبوت عُسر و حَرَج قرار نمیدهند، بلکه ملاک تشخیص، اوضاع و احوال پرونده و معیار عرفی است. مطابق ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی، یکی از مواردی که به موجب آن زوجه میتواند درخواست طلاق نماید، اثبات عُسر و حَرَج و احراز آن توسط مرجع قضایی است. زوجه باید با ارائه دلایل و مستندات، وضعیت مشقتبار و غیرقابلتحمل بودن ادامه زندگی مشترک را در مراجع قضایی اثبات نماید.
تبصره ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی برخی از مصادیق عُسر و حَرَج را بیان کرده است؛ با این حال، این موارد جنبه حصری ندارند و دادگاه صرفاً به موارد مذکور محدود نیست. بنابراین، هر وضعیتی که عرفاً موجب مشقت شدید، مستمر و غیرقابلتحمل برای زوجه شود، میتواند حسب مورد از مصادیق عُسر و حَرَج محسوب گردد.
تشخیص این امر با دادگاه رسیدگیکننده است و قاضی با بررسی دلایل، مدارک و اوضاع و احوال حاکم بر زندگی مشترک، در این خصوص تصمیمگیری میکند.از جمله مواردی که ممکن است حسب شرایط پرونده و با احراز شرایط قانونی، از مصادیق عُسر و حَرَج محسوب شود، میتوان به عدم پرداخت نفقه در موارد مقرر قانونی و عدم امکان الزام زوج به پرداخت آن، خیانت به زوجه، برقراری رابطه نامشروع یا زنا و ارتباط مستمر با زنان دیگر، ازدواج مجدد زوج در صورتی که موجب تحقیر، تبعیض یا آسیب شدید روحی زوجه شود، بیکاری عمدی زوج در حالی که توانایی اشتغال داشته و عمداً از کار کردن خودداری میکند و این امر موجب مشقت شدید خانواده میشود،
ترک رابطه زناشویی در شرایطی که استمرار آن موجب عسر و حرج گردد، ابتلا به بیماریهای جنسی، ناباروری زوج در شرایط خاص، اجبار زوجه به ارتکاب جرم یا فساد اخلاقی، فروش اموال زوجه بدون رضایت وی، توقیف یا ضبط مدارک هویتی زوجه، کنترل بیش از حد و بیمارگونه، حبس خانگی، جلوگیری از درمان، جلوگیری از اشتغال یا تحصیل در صورتی که موجب آسیب جدی به زوجه شود، تهدید به قتل، سوءاستفاده مالی، قمار به نحوی که موجب اختلال و مشقت در معیشت خانواده شود و اشتغال به قاچاق مواد مخدر اشاره کرد.
البته وجود هر یک از موارد مذکور بهتنهایی و بدون بررسی شرایط خاص پرونده، الزاماً موجب احراز عُسر و حَرَج نمیشود؛ بلکه زوجه باید با ارائه دلایل و مستندات، شدت، استمرار و غیرقابلتحمل بودن وضعیت ایجادشده را اثبات نماید. در نهایت، احراز عُسر و حَرَج از امور موضوعی است و قاضی با توجه به مجموعه دلایل و مستندات موجود در پرونده و با در نظر گرفتن معیارهای عرفی، درباره تحقق یا عدم تحقق آن تصمیم میگیرد.
در خصوص این سؤال که آیا بخشیدن مهریه بهتنهایی موجب طلاق زوجه میشود؟ باید گفت خیر. مهریه یک حق مالی و حق درخواست طلاق، یک موضوع شخصی و غیرمالی است و این دو از نظر حقوقی مستقل از یکدیگر هستند. بنابراین، زوجه میتواند تمام یا بخشی از مهریه خود را ببخشد، اما صرف این بخشش، بهتنهایی موجب ایجاد حق طلاق برای وی نخواهد شد.
ممکن است زوجه تمام یا بخش عمدهای از مهریه خود را ببخشد و این اقدام در برخی موارد موجب جلب رضایت زوج و فراهم شدن زمینه طلاق توافقی شود.
همچنین در بعضی پروندهها، بخشش مهریه میتواند در کنار سایر قرائن و امارات، نشانهای از وجود کراهت شدید زوجه یا دشواری و مشقت ناشی از ادامه زندگی مشترک تلقی شود؛ اما بخشیدن مهریه بهتنهایی دلیل قطعی و کافی برای اثبات عُسر و حَرَج نیست و دادگاه میتواند در صورت عدم احراز عُسر و حَرَج، درخواست طلاق زوجه را رد نماید.
همچنین باید توجه داشت که دو سال زندگی جداگانه یا طرح دعاوی متعدد برای جدایی، شرط قانونی اثبات عُسر و حَرَج نیست. ممکن است جدا زندگی کردن زوجین برای مدت طولانی و همچنین طرح دعاوی متعدد خانوادگی، در کنار سایر دلایل و قرائن، از جمله بخشیدن مهریه مورد توجه دادگاه قرار گیرد و در ارزیابی وضعیت زندگی مشترک مؤثر باشد.
در نتیجه، بخشیدن مهریه بهتنهایی موجب طلاق زوجه نمیشود و برای صدور حکم طلاق لازم است وضعیت مشقتبار و غیرقابلتحمل بودن ادامه زندگی مشترک، با توجه به شرایط و اوضاع و احوال هر پرونده، برای دادگاه احراز شود.
/ انتهای یادداشت
